Cultuurportfolio Nederlands

  Moet vuurwerk echt helemaal uit onze cultuur verdwijnen? Ik zal het maar meteen bekennen: ik hou van vuur . Niet op een pyromane manier, don't worry, maar wel op die oeroude, diep menselijke manier. Man make fire. Licht. Warmte. Iets wat knettert en beweegt en zegt: kijk, hier zijn we, we leven nog. En ja, ik ben me perfect bewust van de nadelen van vuurwerk . Ik heb het lijstje ook al duizend keer gehoord (en grotendeels onderschreven): dieren raken in paniek mensen met trauma’s voelen zich ellendig hulpdiensten draaien overuren illegaal knalvuurwerk is ronduit gevaarlijk ambulances, vingers, ogen… liever niet Voor alle duidelijkheid: verboden vuurwerk moet verboden blijven . Punt. En idealiter gebeurt vuurwerk in een gecontroleerde omgeving, door mensen die weten wat ze doen, met veiligheidszones, noodplannen en iemand die “nee” mag zeggen als het mis dreigt te gaan. Maar... Is het daarom plots verboden om te zeggen dat vuurwerk ook… schoon kan zijn ? ...

  ....en waarom ik toch blijf geloven in de vroege vogel Het artikel opent met een provocerende stelling: wie te vroeg piekt, mist vaak de top . Mozart, Verstappen, Carlsen? Uitzonderingen, zo blijkt. Nieuw onderzoek (gepubliceerd in Science ) zou aantonen dat de meeste absolute toppers in hun kindertijd helemaal niet uitblonken. Sterker nog: in zo’n 90 procent van de gevallen zijn de jeugdtoppers niet dezelfde mensen als de latere wereldtoppers. Dat is op zich een interessante vaststelling. En ja, het doorprikt een hardnekkig cliché: dat je alleen succesvol kan worden als je op je zesde al op een podium staat of op je tiende een wereldtitel pakt. Maar tegelijk wringt er voor mij iets in de manier waarop dit verhaal verteld wordt en vooral in de conclusie die er vaak impliciet aan vast hangt. Statistiek is geen levensadvies Dat veel jeugdtoppers de absolute top niet halen, verbaast me natuurlijk niet. De vijver is klein, de uitval groot, en talent alleen volstaat zelden. Blessu...

Meer lestijd, minder vertrouwen?  Over Demirs plannen en wat er tussen de lijnen wringt “Meer uren is een gemakkelijke slogan, geen kwaliteitsgarantie” Er zijn van die beleidszinnen die op papier heerlijk klinken. ' Van elke lesdag een lesdag maken'  is er zo eentje. Wie kan daar nu tegen zijn? Meer tijd op school = meer leren, toch? Alleen: zodra je even voorbij de slogan kijkt, zie je waarom dit plan van minister Zuhal Demir in het onderwijsveld zo hard binnenkomt. Niet omdat directeurs of vakbonden 'tegen lesgeven' zijn, maar omdat de voorstellen een fundamenteel spanningsveld blootleggen: je kan onderwijstijd verhogen door de kalender voller te duwen, maar je krijgt niet automatisch betere onderwijskwaliteit als je ondertussen de werkvloer wegzet als lui, inefficiënt of 'te veel met randzaken bezig'. De timing zegt soms alles In het artikel vertelt een directeur hoe de aankondiging binnenkwam op de laatste examendag : leerkrachten zitten net in die pe...

  Over hoe een gezinsuitstap een herinnering uit het verleden oprakelde – en overschreef. Afgelopen maand trokken we er met het gezin nog eens op uit naar Brussel, op een soort nostalgietrip. Bestemming: het Atomium. In mijn hoofd was dat nog steeds die imposante bolconstructie vol Belgische trots en geschiedenis, een staalkaart van Expo 58 met retro interieurs, filmpjes over de wereldtentoonstelling en vitrinekasten vol designklassiekers en Belgische hebbedingen.  Wat we kregen? Een veel te dure wandeling door een soort discotheek voor gezinnen met jonge kinderen. Begrijp me niet verkeerd: ik hou van kunst, en ik ben geen zuurpruim die geen lichtinstallatie kan smaken. Maar wat ooit voelde als een ode aan Belgische ingenieurskunst en een lesje patriottisme-in-bescheiden-verpakking, is nu voor 80% omgevormd tot een povere lichtshow die zichzelf “kunst met licht” noemt. Het was net alsof de herinnering aan mijn jeugdvakantie op cassette was opgenomen en iemand er per ongeluk o...

De slimste taal van Vlaanderen:  een pleidooi voor nuance tussen AN en dialect Stel je voor Een taalquiz op nationale televisie, met niet BV’s of professoren in de panelzetels, maar de talen zélf. Algemeen Nederlands. West-Vlaams. Antwerps. Geen mop, maar een briljante column van Soetkin De Smet waarin de taalnorm een pak voor haar (gestreken) broek krijgt van haar kleurrijke tegenhangers. Je voelt het meteen: dit is meer dan taalhumor. Dit is een scherpe, creatieve clash tussen standaardtaal en het levende, ademende dialect. Algemeen Nederlands, de brave leerling van de klas, doet verwoede pogingen om de orde te bewaren, terwijl Antwerps en West-Vlaams de boel vrolijk onderuithalen met gezever, gezwets en charisma. Wat De Smet hier doet, is geniaal in zijn eenvoud: ze geeft taal een gezicht. En tegelijk een gewetensvraag mee. Want ja, Algemeen Nederlands is verstaanbaar, stabiel en nodig. Maar raakt het ons nog? En belangrijker: herkennen jongeren zich er nog in? Een gesprek dat l...

Als het klaslokaal verandert in een crisiskamer Er is iets aan het schuiven in het onderwijs. Niet alleen bij het CLB, bij de minister of op de perstribunes van De Standaard, maar ook — en vooral — in onze klaslokalen. Wat ooit een plek van leren was, wordt voor steeds meer leerkrachten een soort crisiskamer. En nee, dat is niet dramatisch gesteld. Lees maar het artikel met die veelzeggende titel: “Eén leerling al zes keer buitengezet” . Zes keer. Dat is geen incident meer. Dat is een systeem dat vastgelopen is. Gedrag als breekpunt Het artikel toont pijnlijk helder hoe scholen vandaag aan hun limiet zitten. Leerlingen met extreem gedrag — woede-uitbarstingen, verslaving, afglijdende thuissituaties — zetten niet alleen het lesverloop op pauze, maar ook het hele systeem onder druk. En wat doe je als er geen plaats meer is in de jeugdzorg, als ouders niet bereikbaar zijn, en als zelfs de politie de leerling maar gewoon weer voor de schoolpoort dumpt? Ik weet het niet. En blijkbaar weten ...

Structuur is geen straf, maar een geschenk (als we het samen doen) I k ga het meteen zeggen: ik ben vóór structuur in het onderwijs. Niet als heilig dogma, wel als gedeelde afspraak die ademruimte geeft aan iedereen. Leerkrachten, leerlingen, directies én poetsvrouwen (die trouwens perfect weten wie er weer met modderschoenen binnenliep). Het artikel in De Standaard stelt een duidelijke vraag: zijn rust, orde en structuur de redders van ons onderwijs? Minister Demir vindt van wel, en dat mag. Maar met een slogan als “back to basics” los je niet alles op. Een klas is geen Excelbestand. Structuur moet meer zijn dan regels op papier – het moet iets worden dat werkt, leeft en gedragen wordt. Structuur werkt, maar enkel als je ze samen draagt Wat mij overtuigde, waren de voorbeelden van scholen waar structuur géén dwangbuis is, maar een gedeeld ritme. Zoals dat Technisch Atheneum in Lokeren met hun zandloper in de kleedkamer: een simpele visuele reminder die gedragsverwachtingen duidelijk...

    De Oekraïense graanschuur: een eeuwenoude metafoor met moderne urgentie De oorlog in Oekraïne heeft meer in beweging gebracht dan geopolitieke verhoudingen alleen. Het artikel 'De Oekraïense graanschuur' van Nicoline van der Sijs en Frank Dam, verschenen in Onze Taal (2022), werpt een licht op de historische en taalkundige oorsprong van de uitdrukking 'graanschuur van Europa'. Wat ooit begon als een metafoor voor vruchtbare landbouwgebieden, werd sinds het begin van de oorlog pijnlijk actueel door het wereldwijde belang van Oekraïens graan. De oorsprong: Sicilië als graanschuur De term graanschuur dook voor het eerst op bij de Romeinen, die Sicilië aanduidden als de voedselvoorraad van het rijk. Doorheen de eeuwen werd de metafoor overgedragen naar andere regio’s: van Sicilië naar Curaçao, Ierland en uiteindelijk Oekraïne. Dit kwam door de uitzonderlijke vruchtbaarheid van de Oekraïense bodem, bekend als tsjernozjom . Een moderne twist: van rijkdom naar risico Het...

  De opkomst van hyperdialect in Brabant: taalverandering en identiteit Dialecten in Nederland staan onder druk, met name bij de jongere generatie die steeds vaker het standaard Nederlands hanteert.  Toch gebeurt er in Nederlands Brabant iets bijzonders: een nieuwe, uitvergrote vorm van dialect, ook wel hyperdialect genoemd, wint aan populariteit. In een recente podcast vertelt taalkundige Kristel Doreleijers over haar onderzoek naar dit verschijnsel, waarin jongerentaal en dialect op unieke wijze samenkomen. Wat is hyperdialect? Hyperdialect, of 'super Brabants,' zoals het in de podcast wordt genoemd, is een vorm van dialect waarin regionale kenmerken worden uitvergroot en zelfs overdreven. Doreleijers beschrijft hoe jongeren in Brabant bijvoorbeeld extra accenten leggen in het gebruik van dialectische klanken en grammatica, zoals het toevoegen van dialectuitgangen aan zelfstandige naamwoorden. Zo wordt "de boerderij" in het hyperdialect "dun boerderij," w...